W SKRÓCIE:
Materiał zestawia relacje o znanych osobach, których matki miały rozważać aborcję, ale ostatecznie urodziły dzieci. Autor używa tych historii jako argumentu przeciw aborcji i podkreśla późniejsze sukcesy oraz pro-life’owe deklaracje części bohaterów.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Przywołane są biograficzne opowieści o Cristiano Ronaldo, Justinie Bieberze, Andrei Bocellim, Cher, Jacku Nicholsonie, Sylvestrze Stallone, Céline Dion, Steve’ie Jobsie i Janet Sheen.
- W wielu przypadkach materiał opisuje presję lekarzy, rodziny lub trudne warunki życiowe, które miały towarzyszyć decyzji o urodzeniu.
- Część historii kończy się deklaracjami samych osób przeciw aborcji lub wdzięcznością wobec matek.
- Tekst ma wyraźnie perswazyjny, antyaborcyjny charakter.
KONTEKST:
Wpis opublikowano 16 stycznia 2025 r. na X jako wątek liczący 39 tweetów. Pojawiają się odniesienia do biografii, wspomnień i wywiadów z różnych lat; materiał nie jest neutralnym zestawieniem, lecz publicystycznym głosem w sporze o aborcję.
W SKRÓCIE:
Wątek omawia tradycje dotyczące śmierci Judą Tadeusza, Szymona, Judasza Iskarioty i Macieja. Autor podkreśla, że część przekazów jest późna, apokryficzna i trudna do weryfikacji, dlatego należy je traktować ostrożnie.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Juda Tadeusz i Szymon mieli według tradycji umrzeć męczeńsko podczas misji w Syrii, Persji lub innych regionach.
- Wspomniane są różne, wzajemnie sprzeczne relacje o śmierci Szymona, pochodzące dopiero z późniejszych wieków.
- Judasz Iskariota miał po zdradzie popełnić samobójstwo; przytoczono opis z Ewangelii Mateusza.
- Maciej został wybrany na miejsce Judasza po losowaniu opisanym w Dziejach Apostolskich.
- Autor akcentuje, że ważniejsze od szczegółów śmierci apostołów jest ich gotowość do świadectwa i męczeństwa.
KONTEKST:
Materiał przywołuje Nowy Testament, apokryfy, „Złotą Legendę”, św. Hieronima, św. Paulina z Noli, św. Wenancjusza Fortunata, Mojżesza z Chorene, św. Klemensa Aleksandryjskiego i Edwarda Gibbona. Wspomniane są też miejsca: Syria, Edessa, Libia, Persja, Jerozolima, Etiopia/Gruzja, Brytania, Trewir oraz Bazylika św. Piotra w Rzymie.
W SKRÓCIE:
Materiał przedstawia losy św. Jakuba Większego i św. Filipa Apostoła w ujęciu biblijnym oraz tradycyjnym. Autor łączy przekazy o ich działalności misyjnej, męczeństwie i późniejszym kulcie, zwłaszcza w Santiago de Compostela i Hierapolis.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Jakub Większy miał głosić Ewangelię m.in. na Półwyspie Iberyjskim i w Jerozolimie.
- Jego śmierć opisują Dzieje Apostolskie; tradycja wiąże go z sanktuarium w Santiago de Compostela.
- Filip Apostoł miał działać w kilku regionach świata antycznego i zginąć w Hierapolis.
- Materiał podkreśla niepewność części tradycji o Filipie, mieszając ją z przekazami o Filipie Ewangeliście.
- Wspomniano też o badaniach archeologicznych w Hierapolis i odkryciu związanym z grobem Filipa.
KONTEKST:
Opis dotyczy dwóch apostołów Jezusa: Jakuba Większego i Filipa. Przywołano miejsca związane z ich kultem: Jerozolimę, Santiago de Compostela i Hierapolis, a także daty: 41/42, 44, około 80, 1190, 2008 i 2015. Część informacji ma charakter tradycyjny lub nie do końca weryfikowalny.
W SKRÓCIE:
Autor wyjaśnia, skąd na obrazie Gérôme’a „Pollice verso” biorą się świetliste smugi i zacienienie: to efekt rzymskiego velarium, czyli rozpinanej nad amfiteatrem tkaniny chroniącej widzów przed słońcem. Opisuje też, jak tę konstrukcję przedstawiano w źródłach starożytnych, literaturze XIX wieku oraz jak mogła działać technicznie.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Velarium dawało cień i tworzyło barwne refleksy na arenie oraz widowni.
- Autor przywołuje wzmianki Kasjusza Diona, Pliniusza, Swetoniusza, Waleriusza Maksymusa i inskrypcję z Pompejów.
- W XIX wieku temat wrócił przy odkryciach w Pompejach i w sztuce historycznej.
- Opisano hipotetyczną technikę montażu: liny, maszty, wciągarki i marynarzy z Castra Misenatium.
- Przytoczono też eksperyment rekonstrukcyjny z 2015 roku.
KONTEKST:
Jean-Léon Gérôme, obraz „Pollice verso” (1872); starożytny Rzym; Koloseum, Pompeje, Puteoli, Nîmes i Pula; odniesienia literackie do „Quo vadis” Henryka Sienkiewicza.
W SKRÓCIE:
Wątek opisuje, jak obraz Jeana-Léona Gérôme’a „Pollice verso” z 1872 roku zainspirował Ridleya Scotta do stworzenia „Gladiatora” (2000). Autor łączy historię filmu z debatą o znaczeniu gestu kciuka na rzymskiej arenie i pokazuje, jak dzieło malarza wpłynęło na kulturę popularną.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Scott miał zostać „zaczarowany” reprodukcją obrazu pokazanym przez producentów przed pracą nad filmem.
- Wątek omawia Maximus i motyw brutalnej zemsty w „Gladiatorze”.
- „Pollice verso” przedstawia finał walki gladiatorów w Koloseum i wzbudzał kontrowersje historyczne.
- Tekst wyjaśnia spór o znaczenie gestu kciuka: łaska czy śmierć.
- Obraz i jego interpretacja wpłynęły na hollywoodzki obraz gladiatorów i gestu „kciuk w dół”.
KONTEKST:
Ridley Scott, Russell Crowe, Jean-Léon Gérôme; „Gladiator” (2000), „Pollice verso” (1872), Salon 1873, broszura krytyczna z 1879 roku, Wystawa Światowa 1878, Musée d'Orsay, Phoenix Art Museum, Rzym i Koloseum.
W SKRÓCIE:
Tekst przedstawia rozważania o małżeństwie Maryi i Józefa, dziewictwie oraz narodzinach Jezusa w ujęciu cytowanego autora. Główny wniosek brzmi: ich związek był przede wszystkim duchowy, a zaręczyny miały chronić cześć Maryi i potwierdzić dziewicze poczęcie.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Dziewicze narodziny ukazane są jako inicjatywa Boga, nie człowieka.
- Małżeństwo Maryi i Józefa opisano jako związek serc, nie ciał.
- Józef miał być zaskoczony wieścią o ciąży Maryi, dopóki nie uspokoił go anioł.
- Autor rozważa też wiek Józefa; twierdzi, że mógł być młody, a nie stary.
- Podkreślono znaczenie tytułu „Matka Boża” i jego związek z wiarą w bóstwo Chrystusa.
KONTEKST:
Fragment wątku z 20 grudnia 2024 r. przywołuje poglądy abp. Fultona J. Sheena oraz odnosi się do Maryi, Józefa, anioła z Ewangelii i tradycji chrześcijańskiej.
W SKRÓCIE:
Wątek przytacza fragmenty książki o Maryi, łącząc refleksję teologiczną z cytatami literackimi i artystycznymi. Główny wniosek autora jest taki, że Maryja była od początku przewidziana w planie Boga i że jej zgoda na zwiastowanie czyni poczęcie Jezusa wyjątkowo wolnym i świadomym.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Maryja przedstawiona jest jako Matka wybrana przed narodzeniem Chrystusa.
- Autor podkreśla znaczenie słów „narodził się z Maryi Panny”.
- Rozwinięta zostaje myśl o Niepokalanym Poczęciu i doskonałej wolności.
- Zwiastowanie i fiat Maryi opisano jako świadomą zgodę na wcielenie.
- Wątek odwołuje się do malarzy, poetów i teologów, którzy oddawali Maryi cześć.
KONTEKST:
Dec 19, 2024; wątek adwentowy. Przywołano Mariannę Stokes jako ilustrację oraz cytaty z Nathanielem Hawthorne’em i abp. Fultonem J. Sheenem. Materiał ma charakter religijno-refleksyjny.
W SKRÓCIE:
Wątek omawia tezę, że sztuka Zachodu najlepiej wyraża podstawowe ludzkie doświadczenie poprzez obraz matki z dzieckiem. Autor przywołuje cytaty o chrześcijaństwie, filozofii i malarstwie, by pokazać, że miłość macierzyńska jest czytelna bez teologicznej interpretacji.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Chrześcijańska sztuka przekłada tajemnice wiary na doświadczenia wspólne wszystkim ludziom.
- Obraz matki z niemowlęciem ma być pierwotnym i najbardziej zrozumiałym motywem Zachodu.
- Zestawiono „Medytacje” Kartezjusza z malarstwem z 1641 roku, zwłaszcza „Świętą rodziną” Poussina.
- Podkreślono, że emocje i relacja między matką a dzieckiem są czytelne w ekspresji ciała.
- Wątek kończy uwaga, że dziecko uczy się świata „u boku matki”.
KONTEKST:
Stanisław Wyspiański, „Macierzyństwo” (1902), Muzeum Narodowe w Warszawie; cytowana książka Arthura C. Lando „Czym jest sztuka” (2016); odniesienia do Kartezjusza, Joyce’a, Fra Angelica, Vasariego i Nicolasa Poussina.
W SKRÓCIE:
Wątek analizuje obraz „Akolada” Edmunda Blaira Leightona jako przykład romantycznej wizji średniowiecza i ceremonii pasowania na rycerza. Autor zastanawia się, kogo przedstawiają postacie i wskazuje możliwe historyczne inspiracje, ale część identyfikacji pozostaje niepewna.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Leighton tworzył historyczne sceny zgodne z estetyką romantyzmu i prerafaelitów.
- Obraz pokazuje uroczyste pasowanie na rycerza z udziałem kobiety i klęczącego mężczyzny.
- Tekst wyjaśnia dzieje ceremonii akolady oraz jej sakralne i rycerskie znaczenia.
- Autor sugeruje możliwy związek sceny z Eleonorą Akwitańską i Ryszardem Lwie Serce.
- Pojawia się też spór o herb rycerza, który według wątku może należeć do Henryka VI Dobrego z Piastów.
KONTEKST:
Edmund Blair Leighton, obraz „Akolada” z 1901 roku, analiza symboliki średniowiecznej i możliwych historycznych odniesień; część identyfikacji ma charakter spekulatywny.
W SKRÓCIE:
Wątek wyjaśnia, skąd wzięła się współczesna popularność Jana Vermeera. Autor łączy realia rynku sztuki w XVII-wiecznej Holandii, późniejsze zapomnienie malarza oraz jego ponowne „odkrycie” przez historyków, pisarzy i kulturę masową.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- W XVII wieku w Holandii działało wielu malarzy, a sztuka była silnie związana z mieszczańskim rynkiem i wnętrzami domowymi.
- Vermeer tworzył sceny z kobietami w prywatnych przestrzeniach, zwłaszcza motywy czytania listów i domowej ciszy.
- Po śmierci artysty jego twórczość została rozproszona i częściowo błędnie przypisywana innym malarzom.
- Popularność Vermeera wzrosła po XIX-wiecznym odkryciu przez Théophile’a Thorégo, a później dzięki Proustowi, fałszerstwu van Meegerena i kulturze popularnej.
- Autor podkreśla też wpływ tych obrazów na wyobrażenia o kobiecej przestrzeni i czytaniu w kulturze Zachodu.
KONTEKST:
Jan Vermeer, Delft, Holandia, XVII wiek; Théophile Thoré (William Bürger), XIX wiek; Marcel Proust, 1921; Han van Meegeren, lata 30. i 40. XX wieku; wystawa w Nowym Jorku 1995–1996; film „Dziewczyna z perłą” z 2003 roku.
W SKRÓCIE:
Wątek pokazuje, jak motyw czytającej Marii i św. Anny rozwijał się w sztuce chrześcijańskiej od średniowiecza po barok. Autor łączy ikonografię Zwiastowania z rosnącą pobożnością kobiet i z przekonaniem, że lektura Pisma była ważną częścią ich formacji religijnej.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Zwiastowanie stało się jednym z najważniejszych tematów sztuki sakralnej.
- W tradycji zachodniej Maria bywała przedstawiana z książką lub modlitewnikiem.
- Motyw św. Anny uczącej Marię czytać wiązano z edukacją religijną dziewcząt.
- Przywołane są apokryfy: Protoewangelia Jakuba, Ewangelia Pseudo Mateusza i Złota legenda.
- Wątek odwołuje się też do badań Susan Groag Bell nad książkami dla kobiet w średniowieczu.
KONTEKST:
Średniowieczna i nowożytna sztuka chrześcijańska; Maryja, św. Anna, Maria Magdalena, św. Hieronim; wzmiankowane są także artyści i dzieła z Prado, Rogier van Weyden i Gerard Dou, ale bez pełnej rekonstrukcji chronologii całego wątku.
W SKRÓCIE:
Wątek wyjaśnia, jak w średniowiecznej i późniejszej sztuce zachodniej pojawiły się przedstawienia czytających kobiet. Autor łączy tę tradycję z chrześcijańskim podejściem do lektury, edukacji i roli kobiet, wskazując św. Hieronima jako kluczowego inspiratora.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- W starożytności księgi symbolizowały władzę, wiedzę i prestiż.
- Chrześcijaństwo uczyniło Biblię centralnym tekstem, a przepisywanie ksiąg ważną praktyką monastyczną.
- Św. Hieronim miał zachęcać kobiety do czytania i studiowania Pisma w listach do Eustochium i Laety.
- Z tych zaleceń wyrosła ikonografia czytających kobiet, rozwijana później m.in. w lectionariach i Godzinkach.
- W reformacji różnica między wizerunkami czytających mężczyzn i kobiet stała się wyraźniejsza; starsze kobiety przedstawiano jako medytujące nad Pismem.
KONTEKST:
Najważniejsze osoby i daty: św. Hieronim (347–420), św. Benedykt z Nursji (529), Karol Wielki, Jadwiga, Giorgione, Albrecht Dürer, Jan van Eyck, Rembrandt, protestanckie Niderlandy, XV–XVI wiek, XIX wiek.
W SKRÓCIE:
Tekst omawia obraz Gerrita Dou „Czytająca staruszka”, dawniej przypisywany Rembrandtowi jako „Matka Rembrandta”. Autor pokazuje, jak zmieniały się atrybucje dzieła oraz jakie znaczenie mogło mieć przedstawienie starszej kobiety pogrążonej w lekturze.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Obraz z ok. 1630–1631 r. długo łączono z Rembrandtem, później przypisano go Gerritowi Dou.
- Wskazano podobieństwa do innych przedstawień starszej kobiety w kręgu Rembrandta, Douna i Jana Lievensa.
- Na obrazie staruszka czyta początek 19. rozdziału Ewangelii według św. Łukasza o Zacheuszu.
- Bogaty strój kobiety zestawiono z biblijnym wezwaniem do porzucenia przywiązania do dóbr materialnych.
- Autor stawia pytanie, czy scena ma charakter moralizatorski, czy też symboliczny.
KONTEKST:
Gerard Dou, Lejda, ok. 1630–1631; Rijksmuseum w Amsterdamie. W tle pojawiają się Rembrandt van Rijn, Jan Lievens i historyk sztuki Wilhelm Martin; istotne są też wystawa w Stedelijk Museum w 1898 r. oraz przekazanie obrazu do Rijksmuseum w 1912 r.
W SKRÓCIE:
Artykuł śledzi pochodzenie powiedzenia „nie wiadomo, czy śmiać się czy płakać” od antyku po renesans. Pokazuje, że motyw Heraklita i Demokryta stał się kluczem do opisu mieszanych uczuć, a później także sporów o sens śmiechu i płaczu.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Przywołano przykłady użycia frazy w literaturze polskiej, angielskiej i węgierskiej.
- Omówiono antyczne i późniejsze źródła: Horacego, Tertuliana, Lukiana, Senekę i Juwenala.
- Zestawiono „śmiejącego się” Demokryta z „płaczącym” Heraklitem jako dwa modele reagowania na świat.
- Wskazano na renesansowe dzieła o tym motywie oraz jego obecność w malarstwie, w tym u Bramantego.
- Cytowana interpretacja łączy Demokryta z autoportretem Bramantego, a Heraklita z Leonardem da Vinci.
KONTEKST:
Donato Bramante, ok. 1486, Pinacoteca di Brera w Mediolanie; przywołani są też m.in. Józef Ignacy Kraszewski, Antonina Domańska, Czesław Miłosz, Blaise Pascal, Lukian z Samosat, Horacy i Leonardo da Vinci.
W SKRÓCIE:
Tekst omawia obraz Andrei Kowch „Soiree” z 2019 roku i interpretuje go przez skojarzenia z „Anią z Zielonego Wzgórza”. Autor pokazuje, że pozornie sielska scena pikniku kryje napięcie, ironię i niepokój.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Andrea Kowch, amerykańska artystka urodzona w 1986 roku, tworzy obrazy inspirowane baśniami, starymi mistrzami i amerykańskim pejzażem.
- Jej twórczość łączy realizm magiczny, alegorię i subtelne napięcie emocjonalne.
- W „Soiree” samotna dziewczyna, pies i stado gawronów tworzą scenę, która wygląda jak zakłócony podwieczorek.
- Autor porównuje obraz do świata Ani Shirley, ale podkreśla, że u Kowch sielanka zostaje zastąpiona niepokojem.
- Zgodnie z interpretacją tekstu obraz mówi o ukrytych emocjach, obojętności i napięciu między naturą a ludzkimi wyobrażeniami.
KONTEKST:
Andrea Kowch; Detroit, Michigan; obraz „Soiree” (2019); przywołane odniesienia: Lucy Maud Montgomery, Arthur Rackham, Howard Pyle, Andrew Wyeth, Edward Hopper.
W SKRÓCIE:
Tekst opowiada o odnalezieniu po 133 latach obrazu Józefa Chełmońskiego „Wieczór letni” i o jego zakupie przez państwo polskie w 2023 roku. Autor przedstawia też historię powstania dzieła, jego ukraińskie inspiracje oraz chłodne przyjęcie przez warszawską publiczność w 1875 roku.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Obraz wisiał przez lata w rodzinnej willi w Komorowie pod Warszawą.
- W czerwcu 2023 roku został kupiony na aukcji DESA Unicum za 3,6 mln zł.
- Dzieło trafiło do Muzeum Narodowego w Poznaniu.
- Chełmoński namalował je w Warszawie, inspirując się wspomnieniami z Ukrainy.
- Początkowo obraz wywołał krytykę, a uznanie przyszło dopiero po sukcesie artysty w Paryżu.
KONTEKST:
Józef Chełmoński (1850–1914), Warszawa, Komorów, Ukraina, Monachium, Paryż; odnalezienie i zakup obrazu opisywane są w maju i czerwcu 2023 roku, a źródłowy wątek powstał 9 października 2024 roku.
W SKRÓCIE:
Tekst analizuje obraz Hieronima Boscha „Leczenie głupoty” jako satyrę na szarlatanów, alchemię i złudne obietnice łatwego uzdrowienia lub wiedzy. Autor zestawia dawną symbolikę z interpretacjami historyków sztuki, wskazując, że scena może odnosić się do praktyk medycznych, moralizowania i oszustwa.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Obraz Boscha przedstawia „operację” na głowie Lubberta Dasa, postaci kojarzonej z głupcem.
- Wilhelm Fraenger łączył scenę z przesądami o bobrach i borsukach, a także z symboliczną kastracją.
- Laurinda Dixon interpretuje dzieło jako krytykę szarlatana-alchemika i fałszywej nauki.
- W tle pojawiają się trepanacja, alchemia, kamień filozoficzny i moralizatorska satyra.
- Mnich i zakonnica mają podkreślać ironię wobec duchownych, uczonych i naiwnych odbiorców.
KONTEKST:
Hieronim Bosch, „De keisnijding”/„Leczenie głupoty” (po 1494 r.), Muzeum Prado w Madrycie. Wspomniani są Wilhelm Fraenger, Laurinda Dixon, William Schupbach, s-Hertogenbosch i rok 1516; materiał zawiera też współczesny komentarz o problemach z bobrami.
W SKRÓCIE:
Wątek omawia obraz Diega Velázqueza „Koronacja Maryi” i jego możliwe odniesienia ikonograficzne, liturgiczne oraz artystyczne. Autor twierdzi, że dzieło łączy tradycję maryjną z królewskim i dewocyjnym kontekstem dworu hiszpańskiego.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Obraz datowany jest na ok. 1635 r. i znajduje się w Muzeum Prado.
- Miał powstać prawdopodobnie dla oratorium królowej Elżbiety Francuskiej w Real Alcázar w Madrycie.
- Tekst wskazuje na możliwe inspiracje dziełami Dürera, El Greca, Rubensa, Turchiego i Montañésa.
- Autor podkreśla symbolikę kompozycji: trójkąt, serce, gest Maryi, Trójcę Świętą i cherubiny.
- Omówiono też wpływ hiszpańskiej pobożności maryjnej i wskazówek Francisco Pacheco.
KONTEKST:
Diego Velázquez, Elżbieta Francuska, Filip IV Hiszpański, Real Alcázar w Madrycie, Sewilla, katedra w Sewilli, ok. 1635–1636, tekst odwołuje się do badań i interpretacji historyków sztuki, ale część tez ma charakter interpretacyjny.
W SKRÓCIE:
Materiał opisuje spór o to, kto pierwszy dobrowolnie oddał życie w Auschwitz za innego więźnia: Marian Batko czy o. Maksymilian Kolbe. Autor twierdzi, że w PRL promowano wersję z Batką, a późniejsze ustalenia miały podważyć jej wiarygodność.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- 23 kwietnia 1941 r. w Auschwitz wybrano 10 zakładników po ucieczce więźnia z bloku 2.
- Marian Batko zmarł 27 kwietnia 1941 r. w celi głodowej bloku 13.
- Tekst opisuje działania propagandy PRL, która miała wzmacniać narrację o Batce jako „świeckim świętym”.
- Przywołano badania i relacje Adama Jurkiewicza, który kwestionował historię o Mieczysławie Pronobisie.
- Wspomniano też publikacje Danuty Czech, Bogdana Wasztyla, Macieja Bartkówa, Adama Cyry i Piotra Setkiewicza.
KONTEKST:
Auschwitz, Kraków, Kolbuszowa, Chorzów; daty kluczowe: 23 i 27 kwietnia 1941, 1946, 1969, 1971, 1979, 1985, 2007. Materiał przedstawia twierdzenia autora i spór o historyczną wersję wydarzeń.
W SKRÓCIE:
Materiał opisuje spotkanie Jana Pawła II z arcybiskupem Fultonem Sheenem w katedrze św. Patryka w Nowym Jorku 2 października 1979 roku. Autor przedstawia obu duchownych jako wybitnych przeciwników komunizmu i łączy ich postawy z szerszą historią katolickiego antykomunizmu.
NAJWAŻNIEJSZE PUNKTY:
- Jan Paweł II szukał Sheena podczas wizyty w katedrze św. Patryka.
- Sheen był przedstawiony jako znany amerykański apologeta, publicysta i przeciwnik komunizmu.
- W tekście przywołano jego wypowiedzi o ateizmie, marksizmie i Związku Sowieckim.
- Opisano wzruszające powitanie obu duchownych oraz papieskie słowa uznania.
- Materiał łączy to spotkanie z wcześniejszą działalnością Sheena i jego śmiercią w grudniu 1979 roku.
KONTEKST:
Nowy Jork, katedra św. Patryka, 2 października 1979 roku; Jan Paweł II, arcybiskup Fulton Sheen, kardynał Terence Cooke. Treść opiera się na relacji autora i zawiera oceny oraz interpretacje historyczne.